Ինչու չի կարելի այրել տերևներն ու աղբը. ծխի վտանգը կենդանիների համար

Ամեն աշուն բակերում ու դաշտերում տերևների կույտեր են վառում։ Ուզում են արագ ավարտել մաքրությունը, և կրակի մեջ է հայտնվում ամեն խանգարող բան՝ չոր ճյուղեր, փաթեթավորում, երբեմն էլ պլաստիկ ու ռետին։ Ծուխը հասնում է հարևանների պատուհաններին, տարածվում արահետների ու խաղահրապարակների վրա։ Այն շնչում են պատուհանի մոտ նստած կատուն, զբոսանքի դուրս եկած շունը, բակում խաղացող երեխան։ Խնդրում ենք այսպիսի խարույկն անվնաս սովորություն չհամարել. մաքուր օդ է պետք բոլոր նրանց, ովքեր ապրում են կողքին։

Ի՞նչ կա ծխի մեջ

Նույնիսկ չոր տերևներն այրվելիս արտազատում են մանր մասնիկներ, շմոլ գազ և ցնդող օրգանական միացություններ։ Մասնիկները թափանցում են թոքերի խորքը, իսկ ծուխը գրգռում է աչքերն ու շնչուղիները։ Հազը, արցունքակալած աչքերն ու դժվարացած շնչառությունը չափազանց թանկ գին են՝ բակը մաքրելիս ժամանակ խնայելու համար։

Տոպրակը, հին անվադողը կամ ներկված տախտակը ծխին ավելի շատ վտանգավոր նյութեր են ավելացնում։ Խառը աղբի այրումից կարող են առաջանալ դիօքսիններ և պոլիցիկլիկ արոմատիկ ածխաջրածիններ, իսկ մոխրի մեջ կարող են մնալ թունավոր մետաղներ։ Նման աղբը պետք է հանձնել աղբահանության ծառայությանը։ Պատուհանների տակ խարույկը դրա տեղը չէ։

Երեխաներն էլ են շնչում այս օդը

Երեխաների թոքերը դեռ զարգանում են, ուստի նրանք հատկապես խոցելի են ծխի նկատմամբ։ Ծուխը կարող է հազ, աչքերի այրոց և դժվարացած շնչառություն առաջացնել։ Հատկապես ծանր է ասթմա ունեցող երեխաների համար։ Քանի դեռ բակը ծխով է լցված, խաղերը տեղափոխեք ավելի մաքուր օդով սենյակ։ Փակեք պատուհանները, եթե տանը չափազանց շոգ չի դառնում։ Նույն հոգատարությունը պետք է նաև կենդանիներին. նրանց մի թողեք դրսում՝ սպասելով, որ խարույկը մարի։

Ում հատկապես պետք է հեռացնել ծխից

• Տարեց, շատ երիտասարդ և հղի կենդանիների համար։
• Սրտի կամ թոքերի հիվանդություն ունեցող կենդանիների համար։
• Կարճ դնչով շների, այդ թվում՝ մոպսերի և բուլդոգների համար, որոնց ծխի և շոգի պայմաններում ավելի դժվար է շնչել։
• Տնային թռչունների համար, որոնք հատկապես զգայուն են օդի աղտոտման նկատմամբ։

Ծխի ազդեցության նշանները

• Ուժեղ հազ կամ փսխելու փորձեր։
• Կարմրած կամ արցունքակալած աչքեր, քթային արտադրություն, բերանի կամ կոկորդի գրգռում, պինդ կերից հրաժարում։
• Դժվարացած, աղմկոտ կամ արագացած շնչառություն, հատկապես հանգիստ վիճակում, ինչպես նաև բաց բերանով շնչելը։
• Ուժեղ կամ երկարատև հևոց։
• Հոգնածություն, թուլություն, տարածության մեջ չկողմնորոշվել, անկայուն քայլվածք կամ սայթաքում։
• Ախորժակի կամ ջրի նկատմամբ հետաքրքրության նվազում։

Ինչպես նվազեցնել ծխի ազդեցությունը

1. Կենդանիներին տուն բերեք և փակեք դռներն ու պատուհանները, եթե ներսում չափազանց շոգ չի դառնում։
2. Մաքուր ջուրը մշտապես հասանելի պահեք։
3. Դուրս գալը սահմանափակեք կարճ զբոսանքով՝ միայն բնական կարիքների համար։ Վազքը, ակտիվ խաղերն ու երկար զբոսանքները հետաձգեք մինչև օդի որակի բարելավումը։
4. Եթե սարքը հարմար է ձեր տան համար, օգտագործեք շարժական օդամաքրիչ կամ օդափոխության և օդորակման համակարգի բարձր արդյունավետությամբ զտիչ։
5. Ներսի օդում նոր մասնիկներ մի ավելացրեք. մի ծխեք և մի օգտագործեք վեյփ, մոմեր, բուխարի կամ փայտի վառարան։ Հնարավորության դեպքում նաև մի տապակեք սնունդ և փոշեկուլ մի օգտագործեք։
6. Եթե տունը գերտաքանում է կամ ծուխը ներս է անցնում, կենդանուն տեղափոխեք ավելի զով ու մաքուր օդով վայր և պատրաստ եղեք տարհանման։

Հոտով հնարավոր չէ որոշել աղտոտիչների ճշգրիտ խտությունը։ Ուշադրություն դարձրեք տեսանելի ծխին և օդի որակի մասին պաշտոնական նախազգուշացումներին։ Նույնիսկ հեռու գտնվող կրակի դեպքում քամին կարող է արագ փոխել իրավիճակը։

Եթե կրակը դուրս է գալիս վերահսկողությունից

Տարածվող կրակի կողքին մի մնացեք իրերը փրկելու համար։ Մարդկանց և կենդանիներին տեղափոխեք անվտանգ վայր և հրդեհի մասին հայտնեք արտակարգ արձագանքման միասնական 112 հեռախոսահամարով։ Հետևեք Փրկարար ծառայության ցուցումներին։

Ինչպես մաքրել բակն ու օդը մաքուր պահել

• Մաքուր չոր տերևները կարելի է ավելացնել կոմպոստին։ Դրանք խառնում են խոնավ կանաչ նյութերի հետ, ժամանակ առ ժամանակ շրջում և պահպանում քամած սպունգի նման խոնավություն։
• Եթե կոմպոստացնելու տեղ չկա, տերևները հավաքեք առանձին և համայնքից ճշտեք՝ կա՞ այգու թափոնների հավաքում կամ ընդունման վայր։
• Կենցաղային աղբը, պլաստիկը, ներկված փայտն ու ռետինը պետք է հավաքել առանձին և հանձնել համապատասխան հավաքման ծառայությանը։ Դրանք մի այրեք և մի ավելացրեք տնային կոմպոստին։
• Հիվանդ կամ վնասատուներով վարակված բույսերը և հերբիցիդներով մշակված մնացորդները սովորական տնային կոմպոստի կույտի մեջ չեն դնում։

Ինչ տուգանքներ են նախատեսված Հայաստանում

Տերևաթափից առաջացած թափոններն ուղղակի նշված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 85.1-րդ հոդվածում։ Բակում, բնակավայրում, դրա շրջակայքում կամ այրման համար չնախատեսված այլ վայրում տերևներ, արտադրական կամ կենցաղային թափոններ այրելու համար ֆիզիկական անձին սպառնում է նախազգուշացում կամ 50 000 դրամ տուգանք, իսկ իրավաբանական անձին՝ նախազգուշացում կամ 200 000 դրամ։ Սա վերաբերում է նաև ձեռնարկատիրությամբ զբաղվող ֆիզիկական անձանց։ Նախազգուշացումը հնարավոր տույժերից մեկն է. պետք չէ հույս դնել, որ առաջին անգամ անպայման միայն կզգուշացնեն։

• Թափոնների գործածության օբյեկտներում, հատուկ հատկացված տեղերում կամ չարտոնագրված աղբավայրերում նույն խախտումը կատարելու համար տուգանքը 100 000 դրամ է ֆիզիկական անձանց և 400 000 դրամ՝ իրավաբանական անձանց համար։ Վարչական տույժը կիրառելուց հետո մեկ տարվա ընթացքում հենց այս խախտումը կրկնելու դեպքում տուգանքները համապատասխանաբար 200 000 և 800 000 դրամ են (85.1-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ մասեր)։
• Գյուղատնտեսական հողերում խոզան, բուսական մնացորդներ և չոր բուսականություն այրելու համար տուգանքը 50 000 դրամ է ֆիզիկական անձանց և 150 000 դրամ՝ իրավաբանական անձանց համար (85.2-րդ հոդված)։
• Նույն այրումն անտառային հողերում և բնության հատուկ պահպանվող տարածքներում կատարելու համար տուգանքը 100 000 դրամ է ֆիզիկական անձանց և 300 000 դրամ՝ իրավաբանական անձանց համար (85.2-րդ հոդված)։

Վերը նշված գումարներն արդեն արտահայտված են դրամով։ Օրենքում դրանք հաշվարկվում են 1 000 դրամ հիմքով, որը սահմանված է «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» օրենքի 3-րդ հոդվածով։ Այս տուգանքների հաշվարկում նվազագույն ամսական աշխատավարձի փաստացի չափը չի օգտագործվում։

Խնդրում ենք տերևները հավաքել առանց այրելու, իսկ աղբը հանձնել աղբահանության ծառայությանը։ Հարևանները պետք է կարողանան բացել պատուհանը, երեխաները՝ խաղալ բակում, իսկ կենդանիները՝ հանգիստ զբոսանքի դուրս գալ։ Մի պարկ տերևի հետ վարվելու մեր որոշումն ազդում է նաև նրանց առողջության վրա։