Մարդկանց համար նախատեսված վտանգավոր դեղերը․ ցանկ կատուների և շների համար ու առաջին օգնություն

Հաբը հատակին է ընկնում մեկ վայրկյանում։ Քսուքի տուփը մնում է մահճակալի կողքի սեղանին։ Կատուն անցնում է դեղով մշակված մաշկի վրայով, հետո լիզում է բուրդը։ Այսպես կենդանին կարող է ստանալ մարդու համար նախատեսված դեղ, թեև ոչ ոք չէր պատրաստվում նրան բուժել։ Պարզաբանում ենք, թե որ անվանումներն է հատկապես կարևոր իմանալ և ինչ անել անմիջապես՝ առանց ախտանշանների սպասելու։

Մենք հասկանում ենք, թե որքան սարսափելի է կենդանու կողքին ծամված բլիստեր գտնելը։ Աշխատեք առաջին րոպեները չկորցնել համացանցում «վտանգավոր չափաբաժին» հաշվելու վրա. բժշկին ավելի շուտ պետք են ճշգրիտ անվանումը, խտությունը, կենդանու քաշը և շփման ժամը։

Ինչու չի կարելի հաշվարկել «մարդու փոքր չափաբաժին»

Հաբի չափը ռիսկի գործոններից միայն մեկն է։ Կարևոր են գործող նյութը, խտությունը, երկարատև արձակմամբ դեղաձևը, կենդանու քաշն ու տեսակը, քրոնիկական հիվանդությունները և մյուս դեղերը։ Կատուներն ու շները շատ նյութեր մշակում են այլ կերպ, քան մարդիկ և նույնիսկ միմյանցից տարբեր։ Մարդու համար անվտանգ չափաբաժինը չի կարելի պարզապես կիսել կամ վերածել ըստ քաշի։

Որոշ մարդկային դեղեր անասնաբույժներն իսկապես նշանակում են կենդանիներին։ Դա տնային դեղատուփի պարունակությունն ինքնաբերաբար անվտանգ չի դարձնում։ Բժիշկը կոնկրետ պացիենտի համար ընտրում է նյութը, դեղաձևը, չափաբաժինը և բուժման տևողությունը։ «Նույն դեղը մարդկանց համար» ինքնուրույն վերցնելիս կարող է տարբեր լինել խտությունը կամ ավելացված լինել երկրորդ գործող նյութ։

Ցավազրկող և ջերմիջեցնող դեղեր

Պարացետամոլ, կամ ացետամինոֆեն

Փաթեթավորման վրա փնտրեք «պարացետամոլ», paracetamol կամ acetaminophen բառերը։ Ացետամինոֆենի հայտնի առևտրային անվանումներից մեկը Tylenol-ն է։ Պարացետամոլը մտնում է նաև մրսածության դեմ համակցված դեղերի մեջ, ուստի փաթեթավորման դիմային անունը միշտ չէ, որ անմիջապես ցույց է տալիս դրա առկայությունը։

Կատուների համար պարացետամոլը հատկապես վտանգավոր է. այն վնասում է էրիթրոցիտները, արյունն ավելի վատ է տեղափոխում թթվածինը, կարող են առաջանալ լյարդի վնասում, դեմքի և թաթերի այտուց, շնչառության դժվարացում, թուլություն, փսխում, կապտավուն կամ կեղտոտ շագանակագույն լորձաթաղանթներ։ Շների մոտ ավելի հաճախ վնասվում է լյարդը, սակայն հնարավոր են նաև արյան փոփոխություններ։ Անասնաբույժը կարող է պարացետամոլ օգտագործել շների որոշ բուժման սխեմաներում, իսկ կատվին այն տանը երբեք չեն տալիս։

Իբուպրոֆեն, նապրոքսեն, դիկլոֆենակ և այլ NSAID-ներ

Այս խմբին են պատկանում՝

• իբուպրոֆեն՝ Advil, Motrin, Nurofen և ibuprofen նշումով դեղեր,
• նապրոքսեն՝ Aleve, Naprosyn և naproxen նշումով դեղեր,
• դիկլոֆենակ՝ Voltaren և diclofenac պարունակող այլ հաբեր կամ գելեր,
• կետորոլակ՝ ketorolac նշումով դեղեր, այդ թվում Կետորոլ և Կետանով հայտնի անուններով,
• ացետիլսալիցիլաթթու, կամ ասպիրին,
• ցելեկոքսիբ, ինդոմետացին, պիրոքսիկամ և մարդկանց համար նախատեսված այլ ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղեր։

Այս դեղերը կարող են առաջացնել փսխում, որովայնի ցավ, ստամոքսաղիքային խոցեր և արյունահոսություն, ինչպես նաև երիկամների սուր վնասում։ Մեծ չափաբաժինների դեպքում հնարավոր են թուլություն, կոորդինացիայի խանգարում, ցնցումներ և կոմա։ Կատուները հատկապես զգայուն են NSAID-ների նկատմամբ։ Ասպիրինը երբեմն ընդգրկվում է անասնաբուժական բուժման սխեմաներում, բայց կատուների օրգանիզմից այն դանդաղ է հեռանում, և չափաբաժնի կամ ընդունման հաճախության սխալը վտանգավոր է։

Մեծահասակի մեկ հաբը նույն չափաբաժինը չէ լաբրադորի և փոքրիկ կատվի ձագի համար։ Որոշ դեղերի նույնիսկ մեկ հաբը փոքր կենդանու համար կարող է լուրջ թունավորում առաջացնել։ Տանը հետևելու մասին որոշումը պետք է ընդունի անասնաբույժը հաշվարկից հետո, ոչ թե տերը՝ աչքաչափով։

Մրսածության, ալերգիայի և քթի փակվածության դեմ միջոցներ

Համակցված փոշիները, օշարակներն ու հաբերը հաճախ միանգամից մի քանի նյութ են պարունակում։ Պարացետամոլից և NSAID-ներից բացի վտանգավոր են պսևդոէֆեդրինը և ֆենիլէֆրինը։ Դրանք հանդիպում են քթի փակվածության դեմ միջոցներում, այդ թվում Sudafed անվամբ և pseudoephedrine կամ phenylephrine նշումով դեղերում։

Գերդոզավորումից հետո կարող են առաջանալ ուժեղ գրգռվածություն, լայնացած բիբեր, դող, փսխում, բարձր ջերմություն, հաճախասրտություն, բարձր ճնշում, առիթմիա և ցնցումներ։ Նշանները երբեմն պահպանվում են մի քանի օր։

Հակահիստամինային դեղերը՝ օրինակ դիֆենհիդրամինը, քլորֆենիրամինը, պրոմետազինը, լորատադինը և դիմենհիդրինատը, չի կարելի համարել անվնաս «ալերգիայի հաբեր»։ Դրանցից մի քանիսը անասնաբույժներն օգտագործում են համապատասխան ցուցումներով, բայց գերդոզավորումը կարող է առաջացնել քնկոտություն կամ հակառակը՝ գրգռվածություն, շնչառության և սրտի աշխատանքի արագացում, կոորդինացիայի խանգարում, դող, բարձր ջերմություն և ցնցումներ։ Համակցված դեղում հակահիստամինային նյութի կողքին կարող է լինել շատ ավելի վտանգավոր դեկոնգեստանտ կամ ցավազրկող։

Հակադեպրեսանտներ, քնաբերներ և ADHD-ի դեղեր

Այս խմբում հատկապես կարևոր է բժշկին հայտնել գործող նյութի ճշգրիտ անունը՝

• հակադեպրեսանտներ՝ ֆլուօքսետին (Prozac), սերտրալին (Zoloft), վենլաֆաքսին (Effexor), բուպրոպիոն (Wellbutrin), ամիտրիպտիլին, պարօքսետին և ցիտալոպրամ,
• քնաբերներ և հանգստացնող դեղեր՝ զոլպիդեմ (Ambien), դիազեպամ, ալպրազոլամ, կլոնազեպամ և այլ բենզոդիազեպիններ,
• ADHD-ի բուժման խթանիչներ՝ ամֆետամինի խառը աղեր (Adderall), լիսդեքսամֆետամին (Vyvanse), մեթիլֆենիդատ (Ritalin, Concerta)։

Ռեակցիան կարող է սկսվել քնկոտությամբ կամ գրգռվածությամբ, ապա անցնել ապակողմնորոշման, անսովոր ձայներ արձակելու, դողի, ջերմության բարձրացման, ճնշման և սրտի ռիթմի խանգարումների ու ցնցումների։ Սերոտոնինային համախտանիշի ժամանակ միաժամանակ կարող են լինել գրգռվածություն, մկանային դող կամ կծկումներ, բարձր ջերմություն և սրտանոթային խանգարումներ։ Չի կարելի սպասել, մինչև այս բոլոր նշանները միասին հայտնվեն։

Սրտային դեղեր, մկանային ռելաքսանտներ և շաքարախտի դեղեր

Բետա-պաշարիչները, օրինակ՝ ատենոլոլը, մետոպրոլոլը և պրոպրանոլոլը, ինչպես նաև կալցիումական ուղիների պաշարիչները՝ ամլոդիպինը, դիլտիազեմը և վերապամիլը, կարող են կտրուկ փոխել սրտի հաճախությունն ու արյան ճնշումը։ Հնարավոր են թուլություն, փսխում, գունատ լորձաթաղանթներ, անկայուն քայլք, կոլապս, առիթմիա և ցնցումներ։ Անգիոտենզին փոխակերպող ֆերմենտի ինհիբիտորները, այդ թվում էնալապրիլը, լիզինոպրիլը և կապտոպրիլը, այլ ռիսկային սահմաններ ունեն, բայց գերդոզավորման դեպքում նույնպես կարող են առաջացնել ճնշման վտանգավոր անկում և երիկամների երկրորդային վնասում։ Այս նյութերից մի քանիսն օգտագործվում են նաև անասնաբուժության մեջ՝ միայն ճշգրիտ հաշվարկված չափաբաժնով։

Բակլոֆենը, տիզանիդինը, ցիկլոբենզապրինը և կենտրոնական ազդեցության այլ մկանային ռելաքսանտները ճնշում են նյարդային համակարգը։ Բակլոֆենի անվտանգության սահմանը նեղ է. կուլ տալուց հետո հնարավոր են թքահոսություն, փսխում, թուլություն, կոորդինացիայի կորուստ, ապակողմնորոշում, ցնցումներ, թուլացած կաթված և շնչառության ընկճում։ Բակլոֆենի ցանկացած կուլ տալու դեպքում պետք է շտապ զանգահարել անասնաբույժին։

Սուլֆոնիլմիզանյութի խմբի դեղերը, օրինակ՝ գլիպիզիդը, գլիբենկլամիդը (glyburide) և գլիմեպիրիդը, խթանում են ինսուլինի արտազատումը և կարող են երկարատև հիպոգլիկեմիա առաջացնել։ Նշաններն են թուլությունը, դողը, անկայուն քայլքը, անսովոր վարքը, ցնցումները և գիտակցության կորուստը։ Մետֆորմինն այլ կերպ է գործում։ Պատահական ընդունման դեպքում կենդանիների մոտ ավելի հաճախ նկարագրվում են փսխում, լուծ, թմրածություն, ջերմության և ճնշման անկում, իսկ ծանր թունավորման դեպքում հնարավոր են լակտատացիդոզ և հիպոգլիկեմիա։ «Շաքարախտի դեղ» անվանումը բավարար չէ. բժշկին պետք է ամբողջ փաթեթավորման լուսանկարը։

Քսուքները, փրփուրներն ու սպեղանիները նույնպես կարող են մահացու լինել

5-ֆտորուրացիլը, կամ 5-FU-ն, մտնում է մարդկանց մաշկային որոշ ախտահարումների բուժման դեղատոմսային քսուքների և լուծույթների մեջ։ Փաթեթավորման վրա կարող են լինել fluorouracil, Efudex, Tolak, Carac կամ Fluoroplex անվանումները։ Նույնիսկ փոքր քանակությունը, որը կենդանին կուլ է տվել տուփը ծամելիս կամ դեղով մշակված մաշկը լիզելիս, կարող է առաջացնել ծանր փսխում, արյունային լուծ, դող, ցնցումներ, կոորդինացիայի խանգարում, ոսկրածուծի վնասում և մահ։ Ցանկացած շփման դեպքում օգնությունը պետք է ստանալ անմիջապես։

Մինօքսիդիլը, որը հայտնի է նաև Rogaine անվամբ, վաճառվում է որպես մազերի աճի լուծույթ կամ փրփուր։ Կենդանին կարող է լիզել կաթիլը, մշակված մաշկը կամ աղտոտված բարձը։ Հնարավոր են ճնշման անկում, հաճախասրտություն, ջերմության նվազում, թուլություն և հեղուկի կուտակում կրծքավանդակում կամ թոքերում։ Կատուները հատկապես խոցելի են նույնիսկ փոքր կենցաղային շփումների դեպքում։

Փսորիազի քսուքներում եղած կալցիպոտրիոլը, կամ կալցիպոտրիենը, կարող է արյան կալցիումի վտանգավոր բարձրացում և երիկամների վնասում առաջացնել։ Դիկլոֆենակ և այլ NSAID-ներ պարունակող գելերը կարող են օրգանիզմ մտնել մաշկից կամ բրդից լիզելու ժամանակ։ Լիդոկաինով սպեղանիներն ու քսուքները, ինչպես նաև ուժեղ ազդեցություն ունեցող նյութերով օգտագործված սպեղանիները նույնպես չի կարելի թողնել կենդանու հասանելի տեղում։

Ինչ հայտնել անասնաբույժին

Տեղեկությունը պատրաստեք նույնիսկ այն դեպքում, երբ կենդանին դեռ սովորական տեսք ունի՝

1. Կենդանու տեսակը, քաշը և տարիքը։
2. Դեղի ճշգրիտ անվանումը, բոլոր գործող նյութերը և խտությունը, օրինակ՝ մեկ հաբի միլիգրամները կամ տուփի վրա նշված տոկոսը։
3. Քանի հաբ, կաթիլ կամ որքան քսուք կարող էր պակասել։ Եթե քանակը հայտնի չէ, ուղիղ ասեք դա։
4. Երբ է եղել շփումը և ինչ նշաններ են արդեն հայտնվել։
5. Քրոնիկական հիվանդությունները և այն դեղերը, որոնք կենդանին հիմա ստանում է։

Լուսանկարեք փաթեթավորման դիմային և հակառակ կողմերը։ Ձեզ հետ վերցրեք բլիստերը, սրվակը, տուփը կամ սպեղանին, նույնիսկ եթե այն ծամված է։ Մինչև բժշկի հետ խոսելը մի՛ նետեք մնացորդները։

Որ նշանների դեպքում պետք է անմիջապես մեկնել կլինիկա

Դեղի հետ հնարավոր շփումից հետո շտապ մեկնեք կլինիկա, եթե կան ցնցումներ, գիտակցության կորուստ, կտրուկ թուլություն կամ կոլապս, դժվարացած շնչառություն, բազմակի փսխում, արյուն փսխման զանգվածում կամ կղանքում, ուժեղ գրգռվածություն, դող, անկայուն քայլք, անսովոր դանդաղ կամ արագ սրտի աշխատանք, կապտավուն կամ կեղտոտ շագանակագույն լորձաթաղանթներ, դեմքի կամ թաթերի այտուց։

Ախտանշանների բացակայությունը չի նշանակում, որ վտանգն անցել է։ Որոշ դեղաձևեր նյութը դանդաղ են արձակում, իսկ երիկամների, լյարդի կամ ոսկրածուծի վնասումը նկատելի է դառնում ավելի ուշ։ Վաղ զանգը բժշկին օգնության ավելի շատ տարբերակներ է տալիս։

Ինչպես տնային դեղատուփն ավելի անվտանգ դարձնել

• Մարդկանց և կենդանիների դեղերը պահեք առանձին, օրիգինալ մակնշված փաթեթներում և փակվող պահարանում։ Բաց բարձր դարակը կատվից չի պաշտպանում, իսկ պլաստիկ սրվակը չի դիմանում շան ատամներին։
• Հաբերը մի թողեք պայուսակում, գրպանում, մահճակալի կողքի դեղատուփում կամ մահճակալի մոտ։ Հյուրերին նույնպես խնդրեք իրենց դեղերը ապահով տեղում պահել։
• Եթե հաբն ընկել է, գտեք այն նախքան կենդանուն սենյակ թողնելը։ Մի վստահեք այն մտքին, թե շունը կամ կատուն «դառը բան չի սիրում»։
• Քսուք, փրփուր կամ լուծույթ օգտագործելուց հետո լվացեք ձեռքերը, հեռացրեք փաթեթավորումը, թույլ մի տվեք կենդանուն լիզել մշակված հատվածը և հետևեք բժշկի ցուցումին այն փակելու վերաբերյալ։
• Օգտագործված սպեղանիները, ապլիկատորներն ու դատարկ տուփերը գցեք փակ տարայի մեջ, որին կենդանին չի հասնի։

Տան մյուս թույները նույնպես նույն հավաքվածությունն են պահանջում։ Եթե բակում կրծողների դեմ միջոցներ են օգտագործվում, ստուգեք, թե ինչպես կենդանուն պաշտպանել առնետների և մկների խայծերից։ Իսկ նոր ծաղկեփնջից կամ թաղարից առաջ օգտակար է նայել կատուների և շների համար վտանգավոր բույսերի ցանկը։

Ինչպես կապվել կլինիկայի հետ

«Շունն ու Կատուն»՝ +374 55 895 495, Վանաձոր, Թումանյան 7։ Ընդունում ենք երեքշաբթիից շաբաթ՝ 11:00–19:00։ Եթե օգնությունը շտապ է, իսկ կլինիկան փակ է կամ չի պատասխանում, դիմեք մոտակա աշխատող անասնաբուժական կլինիկա։